Krytycy twierdzili, że znaczenie (semantyka) tego co my (ludzie) chcemy zakomunikować nie może być łatwo zinterpretowane (przez maszyny), ponieważ często wyrażamy nasze myśli w sposób nielogiczny, figlarny, fałszywy, nikczemny czy celowo wprowadzając w błąd. Jednak my ludzie też nie zawsze możemy prawidłowo zinterpretować intencje mówiącego.

Postaram się podsumować ten raport zbierając najciekawsze opinie o przyszłości Sieci Semantycznej.

Idea Sieci Semantycznej jest szlachetna, ale zdaje się być zbyt kosztowna, gdy weźmiemy pod uwagę takie czynniki jak zbyt duże zróżnicowanie pomiędzy ludźmi lub rywalizację (gospodarczą).

Część uczestników kwestionowała możliwość pojawienia się Sieci Semantycznej w pełni w językach innych niż angielski. Bibliotekarze (cyfrowi) sugerują, że systemy organizacji wiedzy mogą być bardziej skuteczne niż pełnoprawne technologie semantyczne. Inni przypominają, że dotychczasowe wysiłki wprowadzania większej ilości meta-danych do stron internetowych nie poskutkowały, i tym trudniej jest mówić o wprowadzeniu RDF, OWL i mikroformatów, gdy dobrze zbudowany HTML jest nadal rzadkością.

Istnieją również obawy związane z problemem fałszywych danych i braku zaufania. Niektórzy z was mogą pamiętać, że Google nie ufa(ł) twórcom serwisów internetowych w kwestii dostarczania prawidłowych metadanych w tagach <meta>; stąd też były one indeksowane. Kwestia fałszywych metadanych i zaufania jest jednym z problemów, z którymi spotykam się przez ostatnie 10 lat, odkąd tylko zacząłem "ewangelizować" wykorzystanie technologii semantycznych. Zbyt często spotkaliśmy się bowiem z celowo niepoprawnym wykorzystaniem metadanych, i wiele osób zakłada, że to samo może spotkać opisy semantyczne. Dlatego górną warstwę semantycznego tortu stanowią warstwy odpowiedzialne za dowodzenie poprawności danych i wniosków, oraz zapewniające zaufanie do tych danych. Ale jak narazie jesteśmy gdzieś w połowie drogi do tych górnych warstw zanim Sieć Semantyczna może osiągnąć swój potencjał do roku 2020.

Niektórzy ankietowani twierdzą, że pomimo faktu iż rozwój Sieci Semantycznej jest zadaniem niebagatelnym i kosztownym, które wymaga zbyt wiele energii i koordynacji aby wpłynąć na nasze życie, oczekują oni pozytywnych wyników z tworzenia Sieci Semantycznej, takich jak bardziej znaczące, interoperacyjne treści internetowe i lepsze zrozumienia ekosystemu Sieci.

Wielu ludzi wierzy, że wraz z rozwojem Sieci Semantycznej zostaniemy przeniesieni z ery informacyjnej do ery zarządzania wiedzą, co zaowocuje zarówno nowymi innowacjami jak i nadużyciami.

Niektórzy uważają, że jeśli budowa Sieci Semantycznej się powiedzie to nikt nie będzie jej już tak nazywał, ani też nie zauważy jej istnienia. Mam wrażenie, że może być podobnie jak w przypadku sztucznej inteligencji (AI). Twierdzimy, że AI było porażką, ale w tym samym czasie co dziennie pomaga nam ona w sposób niedostrzegalny. W celu jak najlepszego wykorzystania i zrozumienia Sieci Semantycznej potrzebujemy nowej nauki o Sieci (Web Science). Jeden z ankietowanych stwierdza, że w najgorszym przypadku w 2020 Sieć Semantyczna będzie "zdrowym maluchem".

Mimo że istnieje pewien opór dla rozwoju Semantic Web znajdujemy się również silne zachęty do współpracy. TBL ma wizję, że jest to coś więcej, niż tylko lepsze wyszukiwanie informacji na poszczególnych stronach. TBL i jego wizją będzie nadal odgrywać istotną rolę w rozwoju Sieci w ciągu najbliższych dziesięciu lat.

Takie zmiany jak Sieć Semantyczna są nieuniknione Web, jednak nie powinny one być prowadzone przez arbitralnie narzucone normy, ale raczej "wyhodowane" z wymagań i doświadczeń użytkowników i twórców usług.

Meta-Sieć następnej generacji jest nieuniknione. W 2020 roku w Sieć będzie bardziej semantyczna niż obecnie; jednak będzie ona raczej oparta o nowe rozwiązania i własne standardy niż te zaproponowane przez ortodoksów takich jak TBL. Te standardy muszą brać pod uwagę trudności związane z czynnikiem ludzkim w procesie tworzenia informacji. Rozwiązania zaproponowane przez Google (Rich Snippets) oraz Facebook (Open wykres) pokazują już teraz, że standardy W3C nie zawsze pasują i pewne zmiany/dostosowania są nieodzowne. Coś podobnego stało się kiedy "ciężkie" rozwiązania jak SOAP i XML-RPC zostały zastąpione przez proste interfejsy klasy REST. Sieć nadal ma wiele do zrobienia zanim semantyczne połączenia staną się normą.

Sieć Semantyczna może zaistnieć, ale jeszcze nie teraz, nie przed pojawieniem się killer app, która może nie objawić się w przeciągu najbliższych 10 lat

Semantic Web może wymagać też znaczących zmian w zachowaniu ludzi, które mogą trwać dłużej niż dziesięć lat. Potrzeba aby ktoś wymyślił usługę której wszyscy potrzebujemy. Następny killer app może być oparty o wyszukiwanie konwersacyjne, zwłaszcza gdy mamy (będzie mieć) GGG (ang. Giant Global Graph) powiązanych ze sobą krotek z usług takich jak CIA Fact Book, DBPedia, FOAF, itp.

Potrzebujemy systemów, które mogą przeprocesować mylne i skomplikowane informacje wytworzonych przez człowieka w celu stworzenia Semantic Web.

Bez świadomych maszyn Turing, Sieć Semantyczna zdaje się być bardzo trudnym problemem do rozwiązania. Kiedy jednak zostanie zauważona to jedynie po to aby narzekać na jakość wyników wyszukiwania. W związku z tym oczywiste korzyści z realizacji Semantic Web mogą nie być oczywiste dla przeciętnego użytkownika.

Sieć Semantyczna wymaga elementów sztucznej inteligencji, aby zrozumieć człowieka; jednak oparcie się na AI nie rokuje dużych nadziei.

Wiele osób (w tym również i ja) dość cynicznie podchodzi do tego jak wiele można osiągnąć z automatycznego wydobywania znaczenia z informacji (technologie NLP), zwłaszcza jeśli ograniczymy się do jedynie do korpusu tekstu. To jest jak dziecko stara się zrozumieć rozmowę pomiędzy jego rodzicami tylko przez słuchanie jej części, która czasem nawet jest celowo ukryta w takie zwroty aby dziecko ich nie rozumiało. Najprawdopodobniej w ciągu 10 lat ludzie będą nadal operować na danych niestrukturalnych i pół-strukturalnych. Jakość wdrażania i stosowania technologii semantycznych mogą różnić się w zależności od zastosowania. Semantic Web może okazać się przydatne w niektórych dziedzinach, ale nie będzie raczej rozwijać się w pełnym zakresie jak przewidział to TBL. Oczywiście niektórzy bardziej zaawansowani użytkownicy będą mogą skorzystać z dobrodziejstw Sieci Semantycznej. Być może Semantic Web będzie tak jak sztuczna inteligencja - zawsze za rogiem w teorii i rozczarowaniem w praktyce.

Niektórzy uważają, wraz ze poprawą dostępności baz informacji semantyka będzie coraz bardziej związana z samymi aplikacjami, niż stawać się częścią języka zapisu dokumentów Sieciowych. Nie sądzę. W chwili obecnej mamy bowiem "semantykę" w aplikacjach, a to, co nam naprawdę brakuje, to "połączenia", czyli sieci, pomiędzy elementami informacji z różnych aplikacji.

Jeśli założymy, że ludzie, którzy tworzą strony i bazy danych zrobią to zgodnie z kanonem standardów informacyjnych osiągniemy bardzo dużo w kierunku budowy Sieci Semantycznej. Jednakże dużo czynników (ludzkich) najprawdopodobniej stanie na przeszkodzie. Miara sukcesu zależy w dużej mierze od definicji: niektórzy ludzie widzą Semantic Web, jak zoptymalizowane zasady projektowania dla Sieci. Jeśli pamiętasz nasz artykuł na temat inicjatywy Pedantycznej Sieci, to wychodzi na to, że leczenie Sieci może mieć duże znaczenie dla dalszego rozwoju Semantic Web.

Inni respondenci zwrócili uwagę na rolę, jaką standardy Sieci Semantycznej odgrywają dla przenośności danych i interoperacyjności. Niektórzy twierdzą, że do 2020 roku mechanizmy interoperacyjne pozwolą na łatwą i niewidoczną wymianę danych pomiędzy aplikacjami.

Istotą Sieci Semantycznej, w szerokim tego słowa znaczeniu, jest aby maszyny zrozumiały ludzi, ale szczegóły tej koncepcji zmieniały się (zmieniają się) wraz z upływem czasu i zależą od zmian w technologii i społeczno-ekonomicznych: kiedy mamy więcej mocy obliczeniowej, więcej danych może dawać lepsze rezultaty niż fragmenty wysokiej jakości meta-danych dostarczonych z informacją. Niektórzy respondenci twierdzą, że Semantic Web jest "drogą" a nie rzeczywistą "rzeczą", który mogłaby zostać osiągnięta.

Sieć Semantyczna wpływa już na nowe aplikacje; by wymienić tylko kilka z nich: TripIt, TrueKnowledge, Wolfram | Alpha lub Twine.

Stąd też mówi się o innej metryce sukcesu: rosnącej liczbie aplikacji sieciowych skutecznie wykorzystujących technologie semantyczne (np. poprzez większe wykorzystanie systemów organizacji wiedzy zamiast tagów) i ... liczby nowych startupów, które wymyślają nowe kawałki układanki zwanej Semantic Web. Na zakończenie, przyjrzyjmy się, czy respondenci uważali, że Sieć Semantyczna może zostać osiągnięta do roku 2020. 41% wszystkich uczestników (38% ekspertów) zgodziło się, że do 2020 r. wizja TBL "zostanie osiągnięta w znacznym stopniu". Podczas gdy 47% respondentów (52% ekspertów) argumentowało coś przeciwnego, sugerując, że do 2020 r. "użytkownicy nie zauważą wiekszej różnicy (w funkcjonowaniu Sieci)".

Jedna z uczestniczek, Kate Ray, korzystając z okazji, że tak wielu ekspertów w tej dziedzinie zebrało się w jednym miejscu, nagrała imponujący dokument na temat Web 3.0. Oto krótki przegląd tego, czego może się z niego dowiedzieć.

Web 3.0 from Kate Ray on Vimeo.

Dlaczego?

Jesteśmy zalewani ogromem informacji; daje (da) to nam ogromne możliwości, ale na razie nie mamy jeszcze narzędzi, aby móc sobie z tym ogromem poradzić i wykorzystać go w pełni!

Szacuje się, że w Sieci jest opublikowane 10.000 TB danych; możemy to przeliczyć na mniej więcej prawie 2000 bibliotek. David Weinberger zauważa, że stare rozwiązania, np. system klasyfikacji dziesiętnej Deweya (DDC), znany będący podstawą wielu systemów katalogowania stosowanym w bibliotekach, staje się bezużyteczny wobec ogromu informacji w Sieci. Nova Spivack idzie jeszcze dalej i twierdzi, że Google (a raczej styl interakcji/wyszukiwania używany dzisiaj) przestaje być odpowiedni do zarządzania tymi miliardy miliardów elementów Sieci. W chwili obecnej musimy wszystko robić w naszych głowach: od integracji informacji do "przepisywania"  zapytań  wprowadzanych w Google. Sir Tim Berners-Lee (TBL) zauważa, że ludzie oczekują od procesu wyszukiwania czegoś w rodzaju spadochronu, który umieści nas bezpośrednio w oczekiwanym wyniku.

Chris Dixon wskazuje, że użytkownicy zalewani informacją są mniej skorzy do tego, aby coś kupić. Weinberger zastanawia się czy biorąc pod uwagę ogrom otaczającej nas informacji nie powinniśmy rozpocząć "tagowanie naszych tagów" i "filtrowania naszych filtrów".

W związku z powyższym w celu integracji, utrzymania, aktualizacji i filtrowania tak ogromnej przestrzeni informacyjnej, potrzebujemy struktur i (prawdopodobnie) technologii semantycznych.

Jak?

TBL mówi, że 20 lat temu pokazał nowe sposoby zarządzania informacją (np. przez wynalezienie WWW). Teraz chce zachęcić nas, abyśmy opublikowali w Sieci nasze dane. Spivack sugeruje, że Sieć staje się coraz bardziej globalną bazą danych. Wraz ze wzrostem liczby powiązań pomiędzy elementami informacji tworzony jest kontekst; jest on zaś kluczowym krokiem w kierunku rozumienia znaczenia (semantyki) informacji.

Krytycy

Oczywiście nie wszyscy są tak optymistycznie nastawieni do Web 3.0, nawet wśród ekspertów związanych technologiami sieciowymi. Dla niektórych, Semantic Web tworzona jest i działa we własnym  nierealnym "kokonie"; i jest przeznaczona dla idealistycznego świata, w którym każdy jest ekspertem w bazą danych lub zarządzaniu informacją. Ponieważ nie udało nam się aby maszyny zrozumiały nas, staramy się teraz "myśleć" (wyrażać siebie) jak maszyny. Jednak podstawowe pytanie brzmi "Czy świat ma sens, czy my nadajemy sens światu?". Dodatkow, świat wokół nas jest zbyt niejednoznaczny, i nie ma jednego sposobu wyrażania tego co nas otacza; dlaczego miałby być? Czy wam również w tym miejscu na myśl przychodzi twierdzenia Gödla o niekompletności ?

Schizmy

Tak jak nie ma jednego sposobu wyrażania otaczających nas rzeczy, tak też wygląda na to, że nie ma jednego sposobu myślenia o Semantic Web. David Karger i Abraham Bernstein twierdzą, że możliwe jest uzyskanie Semantic Web bez ontologii: "wiele można osiągnąć z nawet małą strukturą" (ang. a little structure goes a long way); jednak inni uczestnicy konferencji mówią: "Czy Papież jest Katolikiem?"

Przyszłość

Wszyscy zgadzają się, że Sieć jest ogromnym sukcesem technologicznym i społecznym. Spivack twierdzi, że po ewolucji zawsze następuje rewolucja, więc teraz czekamy już tylko na pierwszą poważną aplikację (ang. killer app) korzystającą z technologii Sieci Semantycznej. TBL mówi, że Semantic Web to platforma, podobnie jak sama Sieć; więc nie sposób powiedzieć, co powinniśmy z nią zrobić lub dokąd nas to zaprowadzi. Stwierdza on, że jeśli Semantic Web miałby jedynie zrealizować jego wizję (lub przewidywania) to byłoby w poważnym niebezpieczeństwie.

Oto program mojej prezentacji:

1. O co chodzi z Web 3.0 ?
   • Krótka historia Sieci
   • Od URI do zaufania
2. Podstawy: RDF, ontologie i SPARQL
3. Byc w Sieci a byc czescia Sieci
   • Polaczone Dane: Publikujemy w Web 3.0
   • Cyfrowe a Sieciowe: Semantyczne Biblioteki Cyfrowe
   • eGov: Upublicznianie publicznych danych
4. Poza akademickie rozwazania:
   • Google Rich Snippets, RDFa i BestBuy
   • Facebook Open Graph
5. Podsumowanie: Przyszlosc  Web 3.0

Jeżeli jest coś o czym chcielibyście usłyszeć to proszę o komentarze, a być może uda mi się omówić krótko dany temat w czasie tej 45-minutowej prezentacji.

Jednym z podstawowych celów projektu LarKC jest zgromadzenie powiązanej wiedzy dostępnej w chmurze otwartych danych (ang. Linked Open Data) i dostarczanie usług wydajnego wnioskowania na tych danych.

Czym zajmuje się projekt LarKC najlepiej obrazuje następujący Woordle:

Być może nie wspominałbym o tym projekcie gdyby nie opublikowane ostatnio zbiory danych:

• Baza zainteresowań naukowych pracowników naukowych związanych z informatyką; zawiera semantyczną reprezentację profili ponad 600 tysięcy naukowców; bazuje ona na otwartych danych udostępnionych przez serwis DBLP.
• Semantyczne repozytorium połączonych danych (ang. Linked Data Semantic Repository) zawiera ok 1.7 miliarda trójek zawierające powiązane dane pochodzące z różnych serwisów zarządzających wiedzą ogólną, w tym DBPedia, Freebase, Geonames, MusicBrainz, UMBEL, czy znany nam już Wordnet. Na tych danych zostało dodatkowo przeprowadzone wnioskowanie zgodnie z regułami zawartymi w powiązanych ontologiach.
• Połączone dane nauk przyrodniczych (ang. Linked Life Data) prawdopodobnie najciekawsza baza, zawierająca ok 5 miliarda trójek z informacjami biomedycznymi powiązanymi pomiędzy poszczególnymi zestawami danych, które zostały zintegrowane w tej bazie.

Jeżeli zastanawiacie się dlaczego poświęciłem dzisiejszy artykuł projektowi LarKC, to odpowiedź jest bardzo prosta: w poniedziałek opowiem o języku zapytań SPARQL, a nowo nabytą wiedzę będziecie mogli przetestować na dwóch ostatnich z zaprezentowanych repozytoriów: LDSR i Linked Life Data.

Pamiętacie zapewne lekką ontologię Dublin Core, którą omawiałem w październiku zeszłego roku. Jest ona jedną z najstarszych i prawdopodobnie najbardziej popularnych ontologii stosowanych nie tylko w Web 3.0, ale i w szeroko rozumianym Internecie. Być może część z Was już wie, że standard Dublin Core wywodzi się tak na prawdę ze środowiska bibliotekarskiego. Inną ontologią ściśle związaną ze środowiskiem bibliotek cyfrowych jest SKOS, o której też pisałem w zeszłym roku.

Te ontologie, jak i inne standardy powstały właśnie w wyniku badań naukowych prowadzonym w ramach projektów bibliotek cyfrowych. Wiele idei, które przyświecały budowaniu Sieci Semantycznej wywodzi się właśnie z tego środowiska; wielu ludzi ściśle związanych z rozwojem Web 3.0 posiadało doświadczenie w pracy nad bibliotekami cyfrowymi. Dziwić więc może, że jeszcze do niedawna oba środowiska nie potrafiły znaleźć wspólnego języka.

Kiedy myślimy o bibliotece na myśl przychodzą nam dwa obrazy: zbiór książek i budynek w którym przechowywany jest ten zbiór. Zdefiniowanie pojęcia biblioteki cyfrowej jest trudniejsze:

• Czy biblioteki cyfrowe to po prostu katalogi do przeszukiwania zasobów bibliotecznych dostępne przez Internet (ang. Online Public Access Catalog - OPAC) ?
• Czy może biblioteka cyfrowa to skanowane dzieła, np. starodruki, opublikowane w Internecie ?
• A może biblioteka cyfrowa to kolekcja zasobów i metadanych dostępna za pomocą przeglądarki Internetowej ?
• Wreszcie, może biblioteka cyfrowa to sam system informatyczny publikujący kolekcję zasobów w Internecie ?

Dodatkowo biblioteki cyfrowe mogą być rozpatrywane zarówno pod kątem historycznym jak i technologicznym. Możemy też brać pod uwagę różne aspekty ich funkcjonowania: katalogowanie, zarządzanie informacją, wyszukiwanie informacji lub interakcja z użytkownikiem. Jak widać odpowiedź na to pytanie nie jest trywialna. Jeden z Europejskich projektów poświęconych bibliotekom cyfrowym, DELOS (obecnie dl.org), opracował raport, który odpowiada na to i inne pytania. W jednym z następnych artykułów postaram się przybliżyć nieznacznie tę tematykę.

Jak wcześniej wspomniałem wyniki badań w nad bibliotekami cyfrowymi dostarczyły wiele standardów, które są obecnie dość powszechnie stosowane w Internecie. Same jednak biblioteki cyfrowe do niedawna nie były tak na prawdę częścią Internetu. Oferowane przez nie usługi były często niekompatybilne pomiędzy samymi nawet bibliotekami, nie mówiąc już o próbie ich wykorzystania w innych usługach internetowych. Z drugiej strony do nie tak dawna biblioteki cyfrowe całkowicie odrzucały nurt mediów społecznych czy jakiegokolwiek innego sposobu na (niekontrolowane) dostarczanie dodatkowych treści. Dodatkowo słowniki (tezaurusy i taksonomie) utrzymywane przez biblioteki cyfrowe często nie są dostatecznie szybko aktualizowane aby odzwierciedlać obecny stan wiedzy. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że interakcja dostarczana przez biblioteki cyfrowe znacząco odbiega od "standardów" spotykanych w popularnych serwisach, jak choćby Facebook czy Twitter; tym samym nie odpowiada potrzebom i oczekiwaniom użytkowników, szczególnie młodszym pokoleniom.

Celem prac nad Semantycznymi Bibliotekami Cyfrowymi jest doprowadzenie do lepszej integracji pomiędzy bibliotekami i innymi usługami w Internecie, oraz poprawienie satysfakcji użytkowników z korzystania z usług dostarczanych przez biblioteki cyfrowe.

Semantyczne biblioteki cyfrowe są wynikiem połączenia wyników prac badawczych z trzech dziedzin:

• bibliotek cyfrowych, z głównym wkładem w postaci systemów organizacji wiedzy, słowników, tezaurusów, klasyfikacji, itp.
• sieci semantycznej zapewniającej znane nam już mechanizmy rozszerzalności opisów i interoperacyjności pomiędzy usługami i opisami,
• technologii Web 2.0 wprowadzających do świata bibliotecznego społeczne opisywanie zasobów (tagowanie) i społeczności powiązanych użytkowników systemów bibliotecznych.

Część z Was słyszała zapewne o inicjatywie Biblioteki 2.0 (ang. Library 2.0). Chociaż część z założeń jest podobna to jednak pojęcie Biblioteki 2.0 opiera się na 5 elementach: open source, single sign-on (czyli współdzielenie uwierzytelniania), otwarte standardy, zintegrowany OPAC, i oczywiście mediach społecznych. Brakuje więc dwóch istotnych elementów: standardów semantycznych zapewniających rozszerzalność i interoperacyjność, oraz powiązania ze standardami i usługami Internetowymi. Nurt Biblioteki 2.0 jest obecnie bardzo popularny, jednak określanie niektórych systemów bibliotek cyfrowych mianem "semantycznymi" tylko dlatego, że pozwalają użytkownikom na tagowanie jest dużym nadużyciem.

Na zakończenie tej części serii artykułów o Semantycznych Bibliotekach Cyfrowych, chciałbym pokrótce wymienić kilka projektów z nimi związanymi. W najbliższych tygodniach postaram się przybliżyć je bardziej.

• DuraSpace jest inicjatywą powstałą w ubiegłym roku z połączenia dwóch grup: popularnej biblioteki cyfrowej DSpace oraz Fedora Commons dostarczającej infrastruktury do budowy wydajnych i bogatych w funkcjonalność semantycznych bibliotek cyfrowych.
• JeromeDL jest projektem prowadzonym przez DERI Galway i Politechnikę Gdańską, z komercyjnym wsparciem ze strony firmy Knowledge Hives; powstał na bazie prototypu semantycznej biblioteki cyfrowej Elvis-DL stworzonego na Politechnice Gdańskiej w 2003 roku. Wokół projektu JeromeDL powstało kilka innych projektów tworzących klaster Corrib.org; w tym m.in., inicjatywa MarcOnt,  które dostarczają usługi, komponenty i ontologie dla semantycznych bibliotek cyfrowych.
• Greenstone jest kolejnym bardzo popularnym systemem biblioteki cyfrowej, umożliwiającym, m.in, efektywne wykorzystanie informacji o geolokalizacji za pomocą technologii semantycznych.
• SIMILE jest projektem prowadzonym przez MIT Libraries, który dostarcza szereg komponentów, które umożliwiają łatwe przekształcenie klasycznej biblioteki cyfrowej (lub innej witryny w Sieci) w interaktywny, bogaty w funkcje serwis oparty o technologie semantyczne.
• BRICKS był projektem prowadzonym w ramach Szóstego Programu Ramowego (FP6) - dostarczył kilka komponentów oraz infrastrukturę umożliwiającą efektywne społeczne i semantyczne opisywanie zasobów bibliotecznych, oraz wymianę pojęć pomiędzy różnymi systemami bibliotecznymi.

Więcej na temat Semantycznych Bibliotek Cyfrowych możecie dowiedzieć się na stronie inicjatywy, gdzie znajdziecie kilkanaście prezentacji (w tym kilkugodzinne tutoriale) oraz opis dwóch książek na ten temat.

Pranav Mistry korzystający z Szóstego Zmysłu

Zapewne cześć z was słyszała już o Szóstym Zmyśle (ang. Sixth Sense), prototypie urządzenia stworzonego przez Pranav Mistry, naukowca z MIT, które w niecodzienny sposób zmienia nasze postrzeganie i interakcję z otaczającą nas rzeczywistością: Szósty Zmysł przenosi informacje z cyfrowego świata wprost do naszego codziennego życia.

Dziś, kiedy przypadkiem po raz kolejny trafiłem na prezentację na TED, w której Pattie Maes przedstawia "Szósty Zmysł" (patrz poniżej), zrozumiałem, że tak naprawdę największe wyzwanie stojące przed realizacją tego pomysłu nie jest w konstrukcji urządzenia, lecz w dostarczaniu danych i usług wspomagających Szósty Zmysł.

Spróbujmy zastanowić się czy budowa takiego urządzenia jest możliwa bez Web 3.0?

Dla tych którzy nie widzieli jeszcze jak Pattie Maes przedstawia "Szósty Zmysł" - technologię, którą można nosić na sobie, i która zmienia zasady gry, zachęcam do obejrzenia poniższej prezentacji (9min).

Na prezentacji widzimy jak małe urządzenie składające się z kamery, projektora, lusterka i telefonu komórkowego umożliwia nam uzyskanie dostępu do informacji w dowolnym miejscu za pomocą gestów. Bardzo przypomina rozwiązanie dotykowego ekranu Jeffa Hana i "interaktywnego stółu" Microsoft Surface. Pierwszą, znaczącą różnicą w porównaniu do tych rozwiązań jest uniezależnienie się od konkretnego, dużego i bardzo drogiego ekranu dotykowego.

Jest jednak coś dużo bardziej ciekawego niż tylko fakt, że otrzymujemy tańsze urządzenie, które możemy wykorzystywać w dowolnych warunkach. Pattie, prezentując swój prototyp tego urządzenia, definiuje szósty zmysł jako nieograniczenie swobodny dostęp do informacji (i meta-informacji).

Szóstego Zmysł i telefon

Zegarek na zawołanie

Tak więc w Szóstym Zmyśle nie chodzi tylko o telefon czy zegarek, którego nie musimy nosić ale możemy "przywołać" w dowolnym momencie. Duże wrażenie robi możliwość przywołania informacji, która jest bezpośrednio związana z naszym obecnym kontekstem, wykonywanymi czynnościami i potrzebami. Szósty zmysł umożliwia nam dostęp do prostych informacji o rodzaju papieru i powiązanie ich z naszymi preferencjami. Urządzenie może przywołać oceny i notatki dla oglądanej właśnie książki, wyświetlić film w miejscu zdjęcia w czytanym artykule. Interesujące jest również możliwość przywołania informacji z mediów społecznych o osobie, z którą właśnie rozmawiamy; czy też, informowanie nas o opóźnieniach przelotu na który bilet trzymamy właśnie w ręku.

Każdy mógłby napisać swoją własną listę pomysłów na usługi, które miałby oferować nam Szósty Zmysł: od rekomendacji innych ciekawych książek do interaktywnej wizyty w muzeum.

Co jest jednak niezbędne, aby ta wizja stała się rzeczywistością ?

Twój lot jest opóźniony

Zacznijmy od tego, że po rozpoznaniu obiektu (papier, książka, student) przydałby się sposób jego jednoznacznego zidentyfikowania. Mogą w tym pomóc serwisy w stylu Okkam czy Sindice (o których napiszemy w jednym z przyszłych artykułów). W następnym kroku musimy odpytać semantyczny indeks (np. Sindice, raczej nie Google) o źródła, które dostarczają informacji o obserwowanym obiekcie.

Żadna jednak, nawet semantyczna usługa, nic nie pomoże jeżeli nie będziemy mieli dostępu do sieci metadanych opisujących interesujące nas obiekty. Wracając do przykładów pokazanych w czasie prezentacji nietrudno zrozumieć o ile łatwiej i dokładniej mógłby działać Szósty Zmysł gdyby Amazon udostępniał semantyczną wersję informacji o produktach; znikłaby konieczność przetwarzania i zgadywania zawartości stron o produktach przez Szósty Zmysł.

Już słyszę sceptyków:

• "A co z ochroną danych osobowych ?" Przecież te informacje i tak są publikowane i dostępne dla każdego, mówimy tylko o sposobie publikowania ich dla maszyn a nie tylko dla ludzi.
• "Co miałby na tym zyskać Amazon, że opublikuje swoją bazę w postaci grafu RDF ?" Po pierwsze, większą szansę na to, że właśnie tam kupimy rekomendowane książki: bo przecież właśnie do serwisu Amazon (lub innego który będzie udostępniał wysokiej jakości semantyczne opisy) poprowadzi nas Szósty Zmysł. Po drugie, otwartość danych powiązanych w globalną Sieć Semantyczną nie oznacza, że dostęp do nich musi być zawsze za darmo: jestem pewien, że wiele osób gotowych byłoby zapłacić za wyższą jakość usług Szóstego Zmysłu, jeżeli mógłby on zyskać dostęp do płatnych danych.

Technologia wpływa na sposób w jaki żyjemy: komputery, Internet, takich przykładów możemy wyliczać wiele. Czy Szósty Zmysł stanie się kiedyś powszechnie używanym urządzeniem? Dużo zależy od tego jak i kiedy nastanie Web 3.0.

No tak, bo w końcu jak "stare" jest Web 3.0 ?

1. Web 3.0 jeszcze nie istnieje, to tylko mrzonka ośrodków naukowych, i podobnie jak sztuczna inteligencja - nigdy nie będzie powszechną technologią (ang. main stream). Fakt, coś w tym jest - nie potykamy się o serwisy typu Web 3.0 na każdym kroku. Twine, digi.me, czy nawet ostatnie rozszerzenia w Facebook o niczym nie świadczą. A może jednak ?
2. Web 3.0 ma zaledwie 6 miesięcy - w marcu 2009, w czasie obchodów 20 rocznicy Internetu, jego twórca, sir Tim Berners-Lee, ogłosił, że posiadamy już wszystkie wymagane mechanizmy i technologie, aby budować Trzecią Generację Internetu (czyli Web 3.0 z braku lepszej etykiety). No to już coś, ale na prawdę nie było niczego wcześniej?
3. Web 3.0 to tak na prawdę Semantic Web, więc ma 8 lat - w 2001 sir Tim Berners-Lee, James Handler i Ora Lassila opublikowali słynny artykuł w Scientific American. Chwila, ale jeżeli Web 3.0 były równie "stary" co Semantic Web, to byłby starszy od Web 2.0. Coś się tutaj nie zgadza, racja? Fakt, zapomniałem dodać, że w ośrodkach naukowych trochę za długo staraliśmy się dojść do tego czym tak na prawdę powinien być Semantic Web, tracąc czas na zaawansowane wnioskowanie (Description Logic) czy semantyczne usługi sieciowe (ang. Semantic Web Services); w między czasie technologie społeczne stały się na tyle popularne, że Semantic Web stał się bardziej Social Semantic Web, a wymagał już kolejnej cyferki. No super, to może nam jeszcze powiesz, że Web 3.0 może być jeszcze starszy ?
4. Semantic Web istniał już w 2000 roku. Dlaczego ? Bo wówczas powstał pierwszy standard będący językiem opisu ontologii - DAML. Fakt, to całkiem konkretny dowód, szczególnie że stoi za tym DARPA. No ale jeżeli w 2000 roku pojawiła się pierwsza ontologia, to musiałobyć coś wcześniej!
5. Rok wcześniej, w 1999, Stefan Decker (i współautorzy) opublikowali wyniki badań nad OntoBrokerem; to właśnie te prace stały się podstawą do powstania DAML. W tym samym roku organizacja W3C opublikowała rekomendację standardu RDF, a nieco później rekomendację RDF Schema. I to by było na tyle ? Nie !
6. W 1995 roku odbyły się pierwsze warsztaty organizacji DublinCore. Każdy kto kiedykolwiek zaczynał interesować się technologiami semantycznymi trafiał najpierw na schemat Dublin Core. Nie była to jeszcze ontologia, a organizacja Dublin Core przez wiele lat, wywodząca się ze świata bibliotekarzy (cyfrowych), uznawała jedynie zapis wiedzy w XMLu (a nie RDF). Nie mniej jednak, Dublin Core jest nadal jednym z najbardziej popularnych słowników wykorzystywanych nie tylko w Sieci Semantycznej. Świetnie, jak tak dalej pójdzie to okaże się, że Web 3.0 jest równie stary jak sam Internet! ... Skąd wiedziałeś ?
7. W 1989 roku (czyli 20 lat temu!) sir Tim Berners-Lee (TBL), wówczas konsultant w CERN, tchnął życie w coś bez czego nie wyobrażamy sobie czytania tego bloga - stworzył Internet. No tak, ale przecież Internet to HTML i hiperłącza, czyli połączenia pomiędzy stronami WWW. A gdzie tu semantyka ? No powiedzmy sobie szczerze, Internet miał być czymś więcej niż tylko zbiorem połączonych stron. A oto dowód: schemat Internetu jak widział go 20 lat temu TBL:
   

   Internet widziany przez jego twórcę 20 lat temu: http://www.w3.org/History/1989/proposal.html

   Innymi słowy, sir Tim Berners-Lee już wówczas myślał o Internecie jako o sieci zasobów połączonych znaczeniowo, czyli semantycznie. Dalej już się nie cofniemy! Nieprawda.

8. W 1969 roku badania nad współpracą online (ang. online collaboration) i interfejsami użytkownika (ang. human-computer interaction) prowadzone przez Douglas Engelbart i  sponsorowane przez ARPA prowadzą do powstania DARPANET - protoplasty Internetu. Wcześniej nawet nie było komputerów ... Fakt, ale ...
9. W roku 1945 Vannevar Bush prezentuje Memex, system do katalogowania, linkowania i zarządzania wiedzą. Wiele osób pracujących nad technologiami semantycznymi, w tym m.in. nad semantycznymi bibliotekami cyfrowymi, upatruje w systemie Memex protoplastę obecnych zmian w Internecie.