Pamiętacie zapewne lekką ontologię Dublin Core, którą omawiałem w październiku zeszłego roku. Jest ona jedną z najstarszych i prawdopodobnie najbardziej popularnych ontologii stosowanych nie tylko w Web 3.0, ale i w szeroko rozumianym Internecie. Być może część z Was już wie, że standard Dublin Core wywodzi się tak na prawdę ze środowiska bibliotekarskiego. Inną ontologią ściśle związaną ze środowiskiem bibliotek cyfrowych jest SKOS, o której też pisałem w zeszłym roku.

Te ontologie, jak i inne standardy powstały właśnie w wyniku badań naukowych prowadzonym w ramach projektów bibliotek cyfrowych. Wiele idei, które przyświecały budowaniu Sieci Semantycznej wywodzi się właśnie z tego środowiska; wielu ludzi ściśle związanych z rozwojem Web 3.0 posiadało doświadczenie w pracy nad bibliotekami cyfrowymi. Dziwić więc może, że jeszcze do niedawna oba środowiska nie potrafiły znaleźć wspólnego języka.

Kiedy myślimy o bibliotece na myśl przychodzą nam dwa obrazy: zbiór książek i budynek w którym przechowywany jest ten zbiór. Zdefiniowanie pojęcia biblioteki cyfrowej jest trudniejsze:

• Czy biblioteki cyfrowe to po prostu katalogi do przeszukiwania zasobów bibliotecznych dostępne przez Internet (ang. Online Public Access Catalog - OPAC) ?
• Czy może biblioteka cyfrowa to skanowane dzieła, np. starodruki, opublikowane w Internecie ?
• A może biblioteka cyfrowa to kolekcja zasobów i metadanych dostępna za pomocą przeglądarki Internetowej ?
• Wreszcie, może biblioteka cyfrowa to sam system informatyczny publikujący kolekcję zasobów w Internecie ?

Dodatkowo biblioteki cyfrowe mogą być rozpatrywane zarówno pod kątem historycznym jak i technologicznym. Możemy też brać pod uwagę różne aspekty ich funkcjonowania: katalogowanie, zarządzanie informacją, wyszukiwanie informacji lub interakcja z użytkownikiem. Jak widać odpowiedź na to pytanie nie jest trywialna. Jeden z Europejskich projektów poświęconych bibliotekom cyfrowym, DELOS (obecnie dl.org), opracował raport, który odpowiada na to i inne pytania. W jednym z następnych artykułów postaram się przybliżyć nieznacznie tę tematykę.

Jak wcześniej wspomniałem wyniki badań w nad bibliotekami cyfrowymi dostarczyły wiele standardów, które są obecnie dość powszechnie stosowane w Internecie. Same jednak biblioteki cyfrowe do niedawna nie były tak na prawdę częścią Internetu. Oferowane przez nie usługi były często niekompatybilne pomiędzy samymi nawet bibliotekami, nie mówiąc już o próbie ich wykorzystania w innych usługach internetowych. Z drugiej strony do nie tak dawna biblioteki cyfrowe całkowicie odrzucały nurt mediów społecznych czy jakiegokolwiek innego sposobu na (niekontrolowane) dostarczanie dodatkowych treści. Dodatkowo słowniki (tezaurusy i taksonomie) utrzymywane przez biblioteki cyfrowe często nie są dostatecznie szybko aktualizowane aby odzwierciedlać obecny stan wiedzy. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że interakcja dostarczana przez biblioteki cyfrowe znacząco odbiega od "standardów" spotykanych w popularnych serwisach, jak choćby Facebook czy Twitter; tym samym nie odpowiada potrzebom i oczekiwaniom użytkowników, szczególnie młodszym pokoleniom.

Celem prac nad Semantycznymi Bibliotekami Cyfrowymi jest doprowadzenie do lepszej integracji pomiędzy bibliotekami i innymi usługami w Internecie, oraz poprawienie satysfakcji użytkowników z korzystania z usług dostarczanych przez biblioteki cyfrowe.

Semantyczne biblioteki cyfrowe są wynikiem połączenia wyników prac badawczych z trzech dziedzin:

• bibliotek cyfrowych, z głównym wkładem w postaci systemów organizacji wiedzy, słowników, tezaurusów, klasyfikacji, itp.
• sieci semantycznej zapewniającej znane nam już mechanizmy rozszerzalności opisów i interoperacyjności pomiędzy usługami i opisami,
• technologii Web 2.0 wprowadzających do świata bibliotecznego społeczne opisywanie zasobów (tagowanie) i społeczności powiązanych użytkowników systemów bibliotecznych.

Część z Was słyszała zapewne o inicjatywie Biblioteki 2.0 (ang. Library 2.0). Chociaż część z założeń jest podobna to jednak pojęcie Biblioteki 2.0 opiera się na 5 elementach: open source, single sign-on (czyli współdzielenie uwierzytelniania), otwarte standardy, zintegrowany OPAC, i oczywiście mediach społecznych. Brakuje więc dwóch istotnych elementów: standardów semantycznych zapewniających rozszerzalność i interoperacyjność, oraz powiązania ze standardami i usługami Internetowymi. Nurt Biblioteki 2.0 jest obecnie bardzo popularny, jednak określanie niektórych systemów bibliotek cyfrowych mianem "semantycznymi" tylko dlatego, że pozwalają użytkownikom na tagowanie jest dużym nadużyciem.

Na zakończenie tej części serii artykułów o Semantycznych Bibliotekach Cyfrowych, chciałbym pokrótce wymienić kilka projektów z nimi związanymi. W najbliższych tygodniach postaram się przybliżyć je bardziej.

• DuraSpace jest inicjatywą powstałą w ubiegłym roku z połączenia dwóch grup: popularnej biblioteki cyfrowej DSpace oraz Fedora Commons dostarczającej infrastruktury do budowy wydajnych i bogatych w funkcjonalność semantycznych bibliotek cyfrowych.
• JeromeDL jest projektem prowadzonym przez DERI Galway i Politechnikę Gdańską, z komercyjnym wsparciem ze strony firmy Knowledge Hives; powstał na bazie prototypu semantycznej biblioteki cyfrowej Elvis-DL stworzonego na Politechnice Gdańskiej w 2003 roku. Wokół projektu JeromeDL powstało kilka innych projektów tworzących klaster Corrib.org; w tym m.in., inicjatywa MarcOnt,  które dostarczają usługi, komponenty i ontologie dla semantycznych bibliotek cyfrowych.
• Greenstone jest kolejnym bardzo popularnym systemem biblioteki cyfrowej, umożliwiającym, m.in, efektywne wykorzystanie informacji o geolokalizacji za pomocą technologii semantycznych.
• SIMILE jest projektem prowadzonym przez MIT Libraries, który dostarcza szereg komponentów, które umożliwiają łatwe przekształcenie klasycznej biblioteki cyfrowej (lub innej witryny w Sieci) w interaktywny, bogaty w funkcje serwis oparty o technologie semantyczne.
• BRICKS był projektem prowadzonym w ramach Szóstego Programu Ramowego (FP6) - dostarczył kilka komponentów oraz infrastrukturę umożliwiającą efektywne społeczne i semantyczne opisywanie zasobów bibliotecznych, oraz wymianę pojęć pomiędzy różnymi systemami bibliotecznymi.

Więcej na temat Semantycznych Bibliotek Cyfrowych możecie dowiedzieć się na stronie inicjatywy, gdzie znajdziecie kilkanaście prezentacji (w tym kilkugodzinne tutoriale) oraz opis dwóch książek na ten temat.

Wyobraźmy sobie następujący przykład:  za kilka tygodni wybieramy się do Brazylii na karnawał w Rio, chcemy nie tylko spędzić tam miło czas ale również przywieźć ciekawe zdjęcia i wspomienia. Szukając informacji w Sieci znajdujemy dwa fora: jedno poświecone zwiedzaniu Brazylii pod kątem fotograii, a drugie poświęcone samemu karnawałowi w Rio. Zaczynamy zadawać pytania na obu forach jednocześnie i w krótce okazuje się, że zmuszeni jesteśmy przepisywać wypowiedzi nasze i innych pomiędzy portalami.

Skąd ten problem ? Jeżeli kiedyś zastanawialiscie się co tak na prawdę powoduje, że Web 2.0 nie jest 3.0 - to m.in. powyższy scenariusz pokazuje jedną z ważnych różnic. Web 2.0 to przede wszystkim informacja tworzona przez społeczność danego serwisu.  Dane są jednak trzymane i nie udostępniane poza dany serwis, tworząc tzw. silosy informacyjne (ang. information silo). Dopiero możliwość połączenia informacji z różnych źródeł daje numerek 3.0 serwisom sieciowym.

Istotę potrzeby integracji informacji przedstawia poniższy rysunek autorstwa twórcy SIOC, dr Johna Breslina z DERI Galway. John jest jednym z twórców boards.ie, największego forum w Irlandii. SIOC jest właśnie oparty na jego doświadczeniach w budowaniu boards.ie.

Łączenie rozproszonych konwersacji za pomocą SIOC (źródło: http://www.johnbreslin.com/blog/)

Sama ontologia bazuje na kilku podstawowych pojęciach (patrz rysunek poniżej): Post - jest informacją opublikowaną przez użytkownika (User) serwisu społecznościowego (Site) na grupie lub Forum w danym serwisie. Użytkownik ma konkretne Role, np.: autor, edytor, administrator, w ramach danej grupy, i może należeć do jeden lub więcej grup użytkowników (Usergroup). W przypadku kiedy nie mamy do czynienia z forum, ale z innym serwisem społecznościowym trójkę (Site, Forum, Post)  można zamodelować za pomocą pojęć dziedziczących po trójce (Space, Container, Item). Z punktu widzenia realizacji założeń sieci semantycznej, istotne jest również przedstawienie metadanych danego postu, za pomocą tagów (Tag) i hierarchii kategorii (Category).

Więcej na temat pojęć zdefiniowanych w ontologii SIOC możemy znaleźć pod adresem http://rdfs.org/sioc/spec/.

Główne pojęcia ontologii SIOC (źródło: http://rdfs.org/sioc/spec/)

Ontologia SIOC wykorzystuje dwie uprzednio przedstawione ontologie: FOAF do modelowania użytkowników (User) oraz SKOS do opisu słowników wykorzystywanych do opisu postów: Tag i Category. Prezentuje to poniższy rysunek (ponownie autorstwa Johna).

Lekkie ontologie: SIOC+FOAF+SKOS (źródło: http://www.johnbreslin.com/blog/2006/09/27/sioc-foaf-skos/)

Gdyby więc serwisy społecznościowe udostępniały informacje opublikowane przez ich użytkowników w standardzie SIOC, dużo łatwiej byłoby nam zintegrować konwersacje na temat fotografowania karnawału w Rio.

Pomyśleliście: jeszcze dużo wody upłynie zanim to nastąpi? Nie do końca, wiele istnieją wtyczki do wielu open source'owych platform społecznościowych, np. dla WordPress; stąd ten blog (oraz inne nasze blogi) udostępnia publikacje w formacie SIOC. Jak możemy to sprawdzić? Wystarczy zainstalować sobie plugin dla Firefoxa, czyli semantyczny radar.

Rok temu, John i jego wspólnicy z boards.ie, ogłosili konkurs na najciekawsze wykorzystanie danych z portalu. O jego wynikach możecie przeczytać tutaj. Innym bardzo ciekawym przykładem wykorzystania technologii semantycznych i SIOC jest aplikacja zbudowana przez grupę pracującą nad serwisem Sindice. Umożliwia on wyświetlenie referencji do innych artykułów i komentarzy danego autora. Przykład działania prezentuje poniższy rysunek:

Integracja danych z róźnych blogów: SIOC + Sindice

Naukowcy pracujący nad ontologią SIOC opracowali również propozycje rozszerzeń ontologii SIOC dla mikroblogowania, czyli usług typu Blip.pl czy Twitter. Ciekawe czy twórcy blip.pl postanowią wykorzystać ją w procesie integracji z Twitterem?

Na zakończenie, warto wspomnieć o dwóch sukcesach projektu SIOC:

• w 2007 roku SIOC został przyjęty jako oficjalne zgłoszenie (ang. submission) do rozpoczęcie procesu standaryzacji W3C.
• SIOC jest również wykorzystywany przez wiele firm i organizacji rządowych, m.in., przez administrację prezydenta USA, Baraka Obamy.

Połączone źródła danych i NYT (źródło: New York Times)

W czasie czerwcowej konferencji SemTech 2009, poświęconej zastosowaniom Sieci Semantycznej w przemyśle, New York Times ogłosił, że już niedługo udostępni swoje archiwa w postaci zgodnej ze rekomendacjami na publikowanie danych w Sieci Semantycznej: RDF i Połączone Otwarte Dane (ang. Linked Open Data - LOD), o których napiszemy niedługo. Wczoraj w czasie konferencji ISWC 2009, w czasie sesji o praktycznych zastosowaniach Sieci Semantycznej, Evan Sandhaus z New York Times oficjalnie ogłosił uruchomienie serwisu dostępu do danych New York Times: http://data.nytimes.com/. New York Times publikuje słownik wykorzystywanych kategorii w znanej nam już ontologii SKOS. Aby skorzystać z usługi opublikowanej przez New York Times musimy najpierw zarejestrować się i otrzymać swój klucz dostępu; więcej informacji interesującej dla programistów można znależć pod adresem http://developer.nytimes.com/.

Po Retures z systemem Open Calais, New York Times jest kolejną agencją informacyjną która postanowiła opublikować swoje archiwa w postaci rozumianej przez maszyny. Tego typu serwisy, publikujące otwarte, połączone dane (LOD) są niezmiernie ważne dla dalszego rozwoju Sieci Semantycznej.

Każdy serwis Web 3.0 potrzebuje dwóch elementów: semantyki i społeczności. Zanim większość Internetu będzie dostępna w postaci grafu

powiązanych semantycznie zasobów i usług sieciowych, musimy przedsięwziąć wszelkie kroki, aby opublikować jak najwięcej istniejących danych w postaci semantyki. Warto zacząć od opublikowania istniejących słowników, tak aby inne zasoby i usługi sieciowe mogły z nich korzystać.

W jednym z poprzednich artykułów opisaliśmy standard SKOS, który umożliwia opis słowników w formacie RDF. W tym artykule przedstawimy projekt Open Vocabulary umożliwiający dostęp do słowników w formacie SKOS. Projekt ten dostarcza bibliotekę programistyczną w języku Java oraz usługę sieciową typu REST.

Projekt Open Vocabulary składa się z trzech modułów:

• Reprezentacji ogólnodostępnych i otwartych słowników w formacie SKOS/RDF.
• API w języku Java i standardzie REST umożliwiające dostęp, wyszukiwanie i przeglądanie słowników.
• Portal umożliwiający przeglądanie i przeszukiwanie słowników.

Słowniki w SKOS/RDF

Obecnie projekt OpenVocabulary.info udostępnia następujące słowniki:

• Taksonomie:
  • Polska Klasyfikacja Tematyczna (PKT)
  • Association for Computing Machinery (ACM)
  • Dewey Decimal Classification (DDC)
  • Library of Congress (LOC)
  • Universal Decimal Classification (UDC)
  • Open Directory Project Taxonomy (DMoz)
  • Polskie pojęcia zdefiniowane w Open Directory Project (DMoz - PL)
• Tezaurusy:
  • WordNet 2.0 Thesaurus - oryginalny słownik WordNet w wersji RDF/OWL rozszerzony o właściwości zdefiniowane w standardzie SKOS
  • OpenThesaurus (PL) - wersja SKOS/RDF polskiego tezaurusa wykorzystywanego w pakiecie OpenOffice

Reprezentacje SKOS/RDF dla wszystkich taksonomii (za wyjątkiem DMoz) zostały wygenerowane na postaci definicji dostępnej w postaci prostego pliku tekstowego. Taksonomie DMoz zostały wygenerowane na podstawie źródła w postaci zbliżonej do formatu RDF i rozszerzonej o właściwości zdefiniowane w standardzie SKOS. Podobnie, wersja RDF/OWL tezaurusa WordNet została rozszerzona o relacje zdefiniowane w SKOS.
Natomiast wersja SKOS/RDF polskiego słownika OpenThezaurus została stworzona od podstaw po przetworzeniu źródłowego dokumentu OpenThesaurus.

API Javy i API RESTowe

Projekt OpenVocabulary dostarcza bibliotekę Java, która umożliwia skorzystanie ze słowników, szczególnie w na platformie JEE. Biblioteka ta dostarcza:

• API Javy do zarządzania taksonomiami, tezaurusami i tagami przechowywanymi w repozytorium RDF (wykorzystywana jest biblioteka RDF2Go i baza Sesame 2)
• Dostęp do pełnotekstowego indeksu (korzystając z biblioteki Lucene) poprawiającego wyszukiwanie i dostęp do pojęć ze słowników projektu Open Vocabulary.
• API RESTowe, które umożliwia usługom sieciowym dostęp do repozytorium i pojęć słowników Open Vocabulary w formacie HTML, RDF i JSON.

REST API zostało przygotowane w oparciu o wytyczne promowane przez inicjatywę Linked Data initiative, o których napiszemy niedługo. Dodatkowymi usługami dostarczanymi przez Open Vocabulary są:

• Przegląd (ang. lookup) - dostarczane przez usługę w schemacie /vocabularis/lookup?uri= umożliwia dostęp do informacji o pojęciach ze słowników przechowywanych w bazie RDF, jednak zdefiniowanych w innej przestrzeni nazw niż ta w której dostępne są usługi biblioteki OpenVocabulary; przykładem takiego słownika może być WordNet.
• Wyszukiwanie (ang. search) - dostarczane przez usługę w schemacie /vocabularies/search?q=[&threshold=&size=] umożliwia wyszukiwanie w pełnotekstowym indeksie słowników, z możliwością określenia minimalnego progu (ang. threshold) podobieństwa oraz maksymalnej ilości wyników wyszukiwania.

Portal do przeglądania i przeszukiwania słowników

W ramach projektu Open Vocabulary zainstalowany został referencyjny portal http://www.openvocabulary.info/, który:

• umożliwia dostęp do pojęć ze wspieranych słowników w postaci HTML, RDF i JSON,
• dostarcza przeglądu możliwości API Javy, włącznie z dostępem do indeksu pełnotekstowego,
• dla zarejestrowanych użytkowników - umożliwia pobranie archiwów zawierających słowniki w formacie RDF oraz ich indeksy pełnotekstowe dla biblioteki Lucene.

[na podstawie: Linking Public Vocabularies – openvocabulary.info]

WordNet jest rozbudowanym tezaurusem dla języka angielskiego; stanowi on obszerną bazę leksykalną grupującą rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki i przysłówki w zbiory synonimów (ang. synset) wyrażających odmienne znaczenia.

Zobaczymy jak działa domyślna usługa udostępniająca ten słownik online. Otwieramy link. Czarne literki, białe tło - jak na razie gorzej niż Web 1.0. Nie zrażamy się tym i wpisujemy najczęściej wyszukiwane słowo w Internecie czyli 'se...', to znaczy 'star', czyli gwiazda. Dostajemy listę z definicjami. Każda definicja lub znaczenie wyrażenia posiada swój identyfikator oraz składa się z synonimów o tym samym znaczeniu. Grupy synonimów są ze sobą połączone tworząc graf połączeń.

Przykład użycia słownika WordNet

Wyobraźmy sobie wyszukiwarkę internetową, która zamiast szukać wszystkich stron zawierających słowo gwiazda w dowolnej formie, w pierwszym kroku pyta nas o jaką gwiazdę nam chodzi - gwiazdę muzyki, czy gwiazdę na niebie. Wyobraźmy sobie system, który zamiast pytać nas o jakie znaczenie słowa nam chodzi, pobiera je z naszego profilu, w którym zapisane jest, że właśnie studiujemy astronomie. I to jest właśnie Web 3.0.

Zainteresowanych zapraszam na stronę projektu. Dowiecie się, że projekt jest opensource, oraz jest darmowy. Powstał kilka lat temu, i można go wykorzystywać jako bibliotekę w dowolnej aplikacji.

Oczywiście słowniki w języku angielskim są raczej mało przydatne do zastosowania w polskiej Sieci Semantycznej. Dlatego przy okazji warto też zwrócić uwagę na dwa projekty, których celem jest dostarczenie rozwiązań podobnych do WordNet ale dla innych języków europejskich: EuroWordNet oraz SłowoSieć (ang. plWordNet).

EuroWordNet dostarcza (a właściwie dostarczał, bo projekt jest zamknięty od prawie 10 lat) słowników dla kilku języków europejskich, takich jak Holenderski, Włoski, Hiszpański, Niemiecki, Francuski, Czeski i Estoński. Niestety korzystanie z bazy słownika nie jest darmowe, a jedyny interfejs WWW (podobny do tego jaki ma WordNet) zbudowany dla języka Hiszpańskiego nie jest już dostępny.

SłowoSieć jest budowana na Politechnice Wrocławskiej. Istnieje możliwość dostępu online do słownika podobnie jak dla WordNet. Niestety, w chwili pisania tego artykułu, słownik nie był jeszcze w pełni gotowy.

Zapytacie, czemu nigdy nie widzieliście systemu korzystającego z tego lub podobnego słownika. Do końca nie rozumiemy tego sami, ale mamy nadzieję zmienić to właśnie... teraz.

Google 2.0

WordNet jest niezwykle popularny w rozwiązaniach wymagających przetwarzania języka naturalnego oraz wszelkiego rodzaju wnioskowanie na posiadanej bazie opisów. Powstała nawet wersja RDF tego słownika, tak aby mógł być wykorzystany w systemach semantycznych. W następnym artykule przedstawimy w jaki sposób projekt OpenVocabulary.info udostępnia WordNet oraz inne słowniki dla rozwiązań semantycznych w postaci grafu RDF zgodnego ze standardem SKOS.

Jednym z niezmiernie istotnych elementów opisu semantycznego są słowniki (ang. controlled vocabulary), które dostarczają pojęć wykorzystywanych w opisach semantycznych. Chociaż słowniki, takie jak zarówno tezaurusy czy taksonomie, tworzone są już od długiego czasu, szczególnie w środowisku bibliotekarskim, to jednak nie są one zapisywane w postaci która umożliwiałaby ich wykorzystanie w Internecie; szczególnie w grafach RDF. Odpowiedzią na te wymagania jest format tworzenia prostych systemów organizacji wiedzy - SKOS (ang. Simple Knowledge Organization Systems).

Pierwsza wersja specyfikacji SKOS powstała w ramach pracy magisterskiej Alistaira Milesa. SKOS jest lekką ontologią w sensie w jakim zdefiniowaliśmy to niedawno. Umożliwia ona na formalną definicję słowników, takich jak taksonomie (ang. taxonomy) czy tezaurusy (ang. thesaurus), w postaci grafu RDF.

Do najważniejszych cech SKOS należą:

• Każdy element słownika jest typu [skos:Concept]
• Słowniki definiowane jako [skos:Scheme], a przynależność do danego słownika ustalana przez predykat [skos:inScheme]. Można również ustalić, że dany element jest korzeniem danego słownika, korzystając z [skos:topConceptOf]; jest to szczególnie ważne w przypadku tezaurusów.
• Do opisu elementów słownika służy m.in. [skos:prefLabel]; SKOS definiuje również właściwości umożliwiające tworzenie dokumentacji słownika.
• Niewątpliwie najważniejszymi są właściwości za pomocą, których definiujemy semantyczne zależności pomiędzy elementami słownika; są to:
  • [skos:broader] i [skos:narrower] wskazują (odpowiednio) bardziej ogólne i bardziej szczegółowe elementy; używane szczególnie przy formalnym zapisie taksonomii. Możliwe jest również definiowanie właściwości przechodnich: [skos:broaderTransitive] i [skos:narrowerTransitive].
  • [skos:related] wskazuje inne powiązane pojęcia, np. w tezaurusie.
• Elementy słownika można również organizować w kolekcje [skos:Collection] oraz definiować dodatkowe mapowania pomiędzy nimi, np. [skos:closeMatch]. Te ostatnie mogą okazać się szczególnie przydatne podczas budowania połączeń pomiędzy elementami różnych słowników; badania nad tym opisane zostały, m.in. w pracy magisterskiej (pisanej w ramach współpracy DERI Galway i Politechniki Gdańskiej) Mateusza Kaczmarka: Collaborative Building of Controlled Vocabulary Crosswalks.

Na zakończenie, warto dodać, że SKOS uzyskał status rekomendacji W3C, co świadczy o jego dużym znaczeniu tej ontologii.

Wyobraźmy sobie, że grupa ekspertów różnych dziedzin postanawia opisać całą dostępną na świecie wiedzę w postaci jednej ontologii. Gdyby się to udało, maszyny byłyby wstanie wnioskować i komunikować się pomiędzy sobą. Tak wiem zabrzmiało to jak wstęp do Terminatora, Battlestar Galactica i innych równie katastroficznych wizji. Dość powiedzieć, że tak właśnie wyglądały początki Sieci Semantycznej wiele lat temu.

Całe szczęście stworzenie kompletnej ontologii wszystkiego jest niemożliwe, jeżeli tylko rozważymy twierdzenie Gödla o niezupełności. Jednak próby zostały podjęte, i przykładem takiego projektu może być Cyc (oraz jego otwarta wersja OpenCyc). Duża grupa logików, pracująca głównie dla amerykańskich agencji obronnych (np. DARPA), od wielu już lat opisuje naszą rzeczywistość w formalnych językach ontologii.

Jest jednak pewien problem z rozwiązaniem, które w ten sposób powstało: korzysta ono z logiki wyższych rzędów (ang. higher-order logic), która powoduje, że ontologia jest bardzo skomplikoowana i nie ma gwarancji na wnioskowanie w skończonym czasie.

Ponieważ takie rozwiązanie nie nadawało się do zastosowania przez szeroką gamę przewidywanych projektów semantycznych, skoncentrowano się nad tworzeniem prostszych ontologii. Zaczęły powstawać, prawie równolegle, dwa rodzaje ontologii: ontologie dziedzinowe (ang. domain ontology) i tzw. lekkie ontologie. Nasz przegląd ontologii zaczniemy od lekkich ontologii, gdyż są one obecnie najbardziej  popularne.

Czym są lekkie ontologie? Lekka ontologia to taka, która definiuje zaledwie klika klas i właściwości, i może być użyta w wielu zastosowaniach, tzn. nie jest ograniczona do pojedynczej dziedziny wiedzy lub typu systemów informatycznych.

W najbliższych dniach będziemy szczegółowo prezentowali poszczególne popularne lekkie ontologie, dziś postaramy się krótko zaprezentować kilka z nich. Poniższa lista oparta została m.in. o wyniki publikowane przez serwis Ping the Semantic Web.

• DublinCore - jest bez wątpienia jedną z najstarszych i najbardziej popularnych (jeśli nie najstarszą i najbardziej popularną) ontologią. Powstała w wyniku prac środowiska bibliotekarzy (cyfrowych) nad jednolitym, prostym i rozszerzalnym standardem opisu zasobów. Chyba najbardziej znane właściwości to dc:title i dc:description.
• FOAF - czyli Friend-of-a-Friend, definiuje podstawowy zestaw właściwości i zaledwie kilka klas do opisu sieci społecznych. Ciężko jest sobie wyobrazić Web 3.0 bez foaf:Person i foaf:knows.
• SKOS - to skrót od Simple Knowledge Organization Systems, czyli prostej ontologii do opisu systemów organizacji wiedzy; innymi słowy jest to ontologia, która umożliwia tworzenie semantycznych specyfikacji słowników, taksonomii, tezaurusów, itp. Wywodzi się podobnie jak DublinCore ze środowiska bibliotekarskiego, jednak jej zastosowanie jest również znacznie szersze.
• SIOC - czyli Semantically Interlinked Online Communities, to ontologia która umożliwia wymianę i integrację wiedzy publikowanej w mediach społecznych, takich jak blogi, wiki, fora, itp. Do opisu zasobów integruje również właściwości i klasy zdefiniowane przez FOAF i SKOS.
• MOAT - oznacza Meaning of a Tag, jest jedną z ontologii która pozwala na "usemantycznienie" (czyli nadanie znaczenia) tagów i samego procesu tagowania.
• SCOT - to Social Semantic Cloud of Tags, czyli kolejna ontologia do opisu tagów, tym razem skierowana na opis i integrację chmur tagów (ang. tag cloud).
• Good Relations - jest ontologią skierowaną głównie do sklepów internetowych oraz innych zastosowań typu B2B.

Jeżeli chcecie sami poszukać czy jakaś inna ontologia nie definiuje już potrzebnych wam właściwości lub klas zachęcam do skorzystania z wyszukiwarki Swoogle, a dokładniej z zakładki "Term".